การรับมรดกแทนที่ จะมีขึ้นเมื่อทายาทโดยธรรมตามมาตรา 1629 ลำดับที่ (1) ผู้สืบสันดาน (3) พี่น้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน (4) พี่น้องร่วมบิดาหรือมารดาเดียวกัน หรือ (6) ลุง ป้า น้า อา ได้ถึงแก่ความตายก่อนเจ้ามรดกหรือถูกกำจัดก่อนเจ้ามรดกตาย ตามมาตรา 1639 ถึง 1645 ผู้สืบสันดานของทายาทโดยธรรมผู้นั้นมีสิทธิรับมรดกแทนที่ในส่วนมรดกของผู้นั้น ถ้ามีผู้รับมรดกแทนที่หลายคนก็แบ่งส่วนคนละเท่าๆ กัน และถ้าผู้สืบสันดานซึ่งเป็นผู้รับมรดกแทนที่คนใดคนหนึ่งตายไปเสียก่อนหรือถูกกำจัดมิให้รับมรดกก่อนเจ้ามรดกตาย ผู้สืบสันดานของผู้นั้นก็รับมรดกแทนที่ต่อไปอีกทำนองเดียวกันเรื่อยไปเช่นนี้จนหมดสาย
ผู้สืบสันดานที่มีสิทธิรับมรดกแทนที่ต้องเป็นผู้สืบสันดานโดยตรง ซึ่งหมายถึงผู้สืบสันดานที่เป็นผู้สืบสายโลหิตที่แท้จริงของผู้นั้น
ตัวอย่าง นายดำ เป็นโสด เสียชีวิตในปี 2550 มีเงินมรดกจำนวน 3 ล้านบาท บิดามารดาของนายดำเสียชีวิตไปนานแล้ว นายดำมีพี่น้องร่วมบิดามารดา 3 คน คือนายหนึ่ง นายสอง และนายสาม นายหนึ่งเสียชีวิตแล้วตั้งแต่ ปี 2548 แต่มีบุตรที่ชอบด้วยกฎหมาย 1 คน คือนายเอก ดังนั้น มรดกของนายดำจะตกแก่พี่น้องทั้ง 3 คนซึ่งเป็นทายาทโดยธรรมลำดับที่ 3 คนละส่วนเท่าๆ กัน คนละ 1 ล้านบาท แต่เนื่องจากนายหนึ่งได้เสียชีวิตไปก่อนนายดำ นายเอกซึ่งเป็นผู้สืบสันดานโดยตรงของนายหนึ่งจึงเป็นผู้มีสิทธิรับมรดกแทนที่ในส่วนของนายหนึ่งจำนวน 1 ล้านบาท
|